Prace remontowe

Kościół św. Trójcy na przestrzeni wieków był wielokrotnie remontowany, były to doraźne naprawy i prace o dość szerokim zakresie. Niestety nie zawsze prace te były wykonane w całości, czy wykonywane kompleksowo, takie były realia i ówczesne możliwości. Jednak dzięki nim obiekt zachował się do dziś. Próbę kompleksowego podejścia do prac remontowo-konserwatorskich siedem lat temu w roku 2019 podjął ks. Cezary Chwilczyński proboszcz Parafii. Działania rozpoczęto od podstaw tj. od sporządzenia dokumentacji w tym ekspertyzy technicznej określającej stan obiektu i wykaz najpilniejszych prac do wykonania (ekspertyze wykonał zespół prof. Jerzego Jasieńki, dr Lech Engel i Marta Tomaszewska-Marek). Wynikało z niej iż, należy przeprowadzić pilnie remont hełmu wieży, konstrukcję wieży, zastabilizować szczyt wschodni, usztywnić szczyty przybudówek północnej i południowej, wzmocnić więźbę dachową, wymienić instalację odgromową, instalację elektryczną… tych działań najpilniejszych było sporo na dobrych kilka lat. Uzyskaliśmy niezbędne pozwolenia, udało się pozyskać środki finansowe, a prace rozpoczęliśmy od samej góry czyli od hełmu wieży, który jak się okazało pokazał dramatyczny obraz destrukcji konstrukcji drewnianej, wewnątrz hełmu miejscami drewna po prostu nie było, pozostały odpady destrukcji biologicznej. Sama wieża, a raczej jej blaszane poszycie stało się jedynym nośnym elementem spinającym hełm, to był ostatni moment na remont hełmu.

Podczas remontu wieży kościoła, otwarto kapsułę czasu z lat 80-tych XX. W kapsule znajdowały się monaty z czasów Polski Ludowej oraz biuletyn informacyjny Solidarności Walczącej.

W kolejnych etapach prac schodziliśmy w dół, wzmocniliśmy konstrukcję wieży, usunęliśmy wtórne tynki cementowe na wieży, przywróciliśmy naturalny kształt i kolor wypraw tynkarskich, które odwzorowują kamienną strukturę wieży.

Ustabilizowaliśmy szczyty kościoła, wzmocniliśmy więźbę dachową przywracając w miejscach wtórnych napraw oryginalne lite przekroje krokwi. W konstrukcji więźby pozostały za to elementy z poprzednich napraw (ostatni remont wykonany był blisko 25 lat temu).

Zabudowano wtedy elementy pochodzące z rozebranej w latach 90-tych XX w. drewnianej wieży radiowej w Żórawinie (wieża ta o wysokości blisko 140 m była niegdyś najwyższą wieżą drewnianą na świecie – wykonana z sosny kanadyjskiej) elementy te stanowią już historyczny ślad poprzednich działań remontowych.

Następnie przez trzy kolejne lata konserwowaliśmy elewację kościoła wraz z czterema kamiennymi portalami wejściowymi do kościoła. Nie było to proste zadanie ze względu na wielokrotnie poprawiane już wcześniej tynki, liczne wtórne uzupełnienia lub wysoką destrukcję tynków w miejscach trudno dostępnych nie konserwowanych przez długi czas. Prace prowadzone były sukcesywnie idąc ściana za ścianą, zatrzymując się na narożnikach, przyporach tak jak nam pozwalały środki finansowe otrzymane z różnych programów konserwatorskich, dotowało nas Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Urząd Marszałkowski Województwa Dolnoslaskiego, Dolnośląski Wojewódzki konserwator Zabytków, Gmina Żórawina Fundacja KGHM, Fundacja Orlen oraz sami Parafianie.

Dziś mamy już całą elewacja kościoła poddaną konserwacji wraz z portalami oraz kartuszami na ścianie zachodniej. Na szczycie południowym uwidoczniona została kula armatnia wmurowana podczas historycznych już remontów z początku XX w., na tle bieli tynku jest wyjątkowo pięknie wyeksponowana.

Wieża z kolej ze swoim wyjątkowym tynkiem akcentuje kształty kamieni tworzących jej konstrukcję. Podczas prac związanych z konserwacją elewacji kościoła współpracowaliśmy z prof. Edwardem Kossakowskim, który wielokrotnie konsultował wykonane prace, podawał kierunki czy wskazywał wytyczne i dzielił się swoim doświadczeniem (korzystając z okazji dziękujemy serdecznie za pomoc i nieocenione wskazówki).

Elewacje i portale konserwowały zespoły konserwatorów pod nadzorem Bohdana Jackiewicza. Nad pracami oczywiście czuwał Dolnośląski Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków z osobistym udziałem Dolnośląskiego Konserwatora Zabytków wraz z zespołem inspektorów. Wielokrotnie powoływane były komisje konserwatorskie w bardzo licznych składach podczas których dyskutowano i ustalano dalsze działania i rozwiązania konserwatorskie na wykonanych wcześniej etapach czy próbach.

W komisjach uczestniczyli między innymi Prof. Piotr Oszczanowski dyrektor Muzeum Narodowego dr Grzegorz Grajewski kierownik oddziału NID, Nadzór nad pracami konserwatorskimi sprawował Prof. Edward Kosakowski z Krakowa, kierownikiem zespołów konserwatorskich byli dr Inga Widlińska, mgr Bohdan Jackiewicz, mgr Kosma Jackiewicz, nadzór autorski sprawowała mgr inż. Marta Tomaszewska Marek, a nadzór nad pracami budowlanymi mgr inż. Stefan Gajda, pracami budowlanymi kierował dr inż. Mateusz Szymków, a głównym Wykonawcą prac była firma Monumentum z Wrocławia.

Dziś można tak powiedzieć, iż przeszliśmy szereg trudnych robót konserwatorskich głównie tych remontowo-budowlanych i możemy przystąpić do najważniejszej konserwacji kościoła – czyli jego wystroju.

Sytuacja wilgotnościowa w kościele została ustabilizowana głownie dzięki remontom przed dwudziestoma laty w zakresie pokrycia dachu (wymiany dachówki) odprowadzenia wód opadowych oraz zagospodarowania terenu wokół kościoła, prace te zatrzymały postępujące zawilgocenie murów kościoła, dziś mury od ponad 20 lat wysychają w sposób naturalny, pozostało niestety wysokie zasolenie środka i niekorzystane zjawisko krystalizacji soli, które jest widoczne zwłaszcza w dolnych partiach murów. W ubiegłych latach wykonaliśmy badania dotyczące zawilgocenia i zasolenia tynków i murów, opracowany został projekt prac, a w latach 2025-2026 wykonaliśmy odtworzenie drenażu wykonanego najprawdopodobniej w latach 20 XX w., tak aby kompleksowo rozwiązać kwestię zawilgocenia murów.

Na najbliższe lata zaplanowane są prace konserwatorskie przy polichromiach w górnych partiach ścian i na sklepieniach, które wymagają bardzo pilnych działań. Jest to trudne zadanie ze względu nie tylko na zasolenie tynków ale i także na to, iż w trakcie prac poprzednich konserwacji w latach 60. i 80. XX w. w strukturę malowideł wprowadzono żywice winylowe. Użycie żywic syntetycznych do konserwacji było w tamtym czasie bardzo powszechne w praktyce konserwatorskiej. Należy podkreślić, iż działania konserwatorów z tamtego okresu pozwoliły przetrwać dekoracji malarskiej do dnia dzisiejszego, jednak współczesna wiedza wskazuje także na możliwy negatywny wpływ żywic winylowych na kondycję malowideł stąd też obecne działania konserwatorskie muszą uwzględniać cały przebieg wykonanych wcześniej prac konserwatorskich i dostosowanie odpowiednich zabiegów konserwatorskich poprzedzonych próbami.

Dzięki uzyskanej dotacji z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków udało się poddać konserwacji i renowacji dużą część polichromi na ścianach i sklepieniach.

Dzięki pozyskanym dotacjom prace będą mogły być kontynowane również w 2026 r.

Wraz z pracami konserwatorskimi polichromii równolegle przeprowadzono prace instalacyjne wewnątrz modernizując okablowanie instalacji elektrycznych w tym przeciwpożarowych w obiekcie oraz konserwacje kamiennej posadzki.

Przed nami jeszcze w planach na kolejne lata następne etapy konserwacji polichromii kruchty, zakrystii, czy dolne partie tynków, remont konstrukcji empory, stolarki okiennej, zakończenie remontu klatki schodowej wieży czy wykonanie przegród ppoż. na wieży. Podczas prac konserwatorskich na ścianie północnej Nawy Głównej odkryto relikty polichromii z XIV w. (pod tynkami manierystycznymi) – to kolejny element trudnych ustaleń i działań konserwatorskich.

Dzięki dobrej współpracy z Muzeum Narodowym we Wrocławiu udało się odzyskać elementy wystroju dawniej należącego do kościoła. Po wykonanej renowacji na sklepienia w lorzy kolatorskiej wróciły główki uskrzydlonych aniołków.

W następnych etapach czas przyjdzie na konserwacje wyposażenia i organy kościoła, a także przywrócenie elementów wystroju kościoła pozostającego w depozytach różnych Muzów. Przed nami ogromny, skomplikowany zakres prac konserwatorskich, wymagających czasu, skupienia i środków.

Jednak kościół św. Trójcy to nie tylko sama bryła kościoła to również dzieło budownictwa obronnego, fosa, wały otaczające bezpośrednio teren, to również przylegający plac tak zwany strażacki, obiekty te wymagają odpowiedniego zaprojektowania i zagospodarowania uwzględniając rozwijający się ruch turystyczny, pielgrzymkowy wokół kościoła, oraz obsługę coraz częściej odwiedzających pasjonatów architektury i sztuki. Jest to bardzo obszerny i interdyscyplinarny zakres działań wymagający uzgodnień z wieloma podmiotami czy instytucjami. Takie stawiamy sobie cele na najbliższe kilka lat.

Kościół św. Trójcy jako pomnik historii będzie otwartym obiektem dla zwiedzających, umożliwiającym zapoznanie się z jego ciekawą i oryginalną budową.